Enflasyon, eylülde beklentileri aştı. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) eylülde aylık bazda yüzde 6.30, Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) yüzde 10.88 artış gösterdi. Yıllık enflasyon tüketici fiyatlarında yüzde 24.52, yurt içi üretici fiyatlarında yüzde 46.15 oldu.

Eylülde TÜFE kapsamında en hızlı artan harcama kalemi yüzde 11.41 ile ev eşyası oldu. Ancak ev eşyasının enflasyon hesabındaki ağırlığı yüzde 7.66 düzeyinde bulunuyor.

Ulaştırma etkili oldu

Eylülde yüzde 9.15 ile en yüksek ikinci artışı kaydeden harcama kalemi olan ulaştırma, aylık enflasyonda asıl önemli rolü oynadı. Zira ulaştırmanın enflasyon hesabında yüzde 17.47 ağırlığı bulunuyor. Yani enflasyonun neredeyse beşte birini ulaştırmadaki fiyat artışları belirliyor. TÜİK yetkililerinin verdiği bilgiye göre de bu kalemin içinde akaryakıt fiyatlarındaki artışlar, otoban ücretleri, otomobil fiyatları, şehir içi ulaşım ile servis ve şehirler arası ulaşım fiyatlarına gelen zamlar bulunuyor.

Pompa sabit ama...

Devlet, son dönemde artan petrol fiyatlarının ve dövizdeki hareketliliğin akaryakıt fiyatlarını etkilememesi için mayıs ayından bu yana ‘eşel mobil’ sistemini uyguluyor. Yani akaryakıt içinde ÖTV’nin tutarını değiştiriyor ancak pompa fiyatını sabit tutuyor. Bu uygulama başladığından bu yana akaryakıtta pompa fiyatı sadece ağustos ayında yüzde 9 oranında arttı. TÜİK yetkilileri, bu zammın yarısının ağustos enflasyonuna, yarısının da eylül enflasyonuna yansıtıldığını söyledi.

Ancak bu, eylülde ulaştırma fiyatlarının yüzde 9.15 artmasını açıklamıyor. Daha doğrusu bu açıklama eksik kalıyor. Otomobil fiyatlarında da dövizden kaynaklı artışlar mevcut. Bununla birlikte ulaştırmadaki yüksek oranlı fiyat artışlarını asıl tetikleyenin servis ücretleri ile şehirlerarası ulaşım olduğu görülüyor. Eylül ayında okullar açılmadan yeni fiyatlarını duyuran servisçiler, İstanbul’da yüzde 12, Ankara’da yüzde 13, İzmir’de yüzde 29, Adana’da yüzde 95 zam yapmıştı. Devlet akaryakıt fiyatlarını olabildiğince sabit tutmaya çalışırken servisçilerin yaptığı bu zamlar vatandaşların tepkisini çekmişti. Şimdi bu zamların bir kısır döngüyle eylül enflasyonundaki etkisi de görüldü.

Domates şampiyon, limon düştü

Yüzde 23’le hesapta en büyük payı bulunan gıda ve alkolsüz içecekler, eylülde genel TÜFE’ye neredeyse paralel bir oranda, yüzde 6.40 arttı. Mevsimi geçen domates ise yüzde 35.30 ile zam şampiyonu oldu. Domatesi yüzde 31.82 ile sivri biber, yüzde 31.36 ile bilgisayar izledi. Yüzde 28.53 ile limon, yüzde 13.46 ile balık ve yüzde 11.37 ile havuç eylülde fiyatı en fazla düşen ürünler oldu.

En yüksek aylık oran

TÜFE’nin eylülde kaydettiği yüzde 6.30, 2003 bazlı enflasyon serisinin en yüksek aylık oranı oldu. 1994 bazlı hesaba göre ise yüzde 6.30’u aşan oran 2001 Nisan’ında yüzde 10.3 ile kaydedilmişti. Aynı durum aylık Yİ-ÜFE için de geçerli. Eylül 2018’de yüzde 10.88 olan aylık Yİ-ÜFE, bundan daha yüksek bir oranı en son 2001 Nisan’ında yüzde 14.4 ile görmüştü.

ÖTV’den 4 milyar lirayı aşkın feragat

Devlet, akaryakıtta pompa fiyatını sabit tutmak amacıyla mayıs ayında eşel mobil sistemine geçti. Yani döviz kuru ya da petrol fiyatları nedeniyle akaryakıt fiyatları artsa bile kendi toplayacağı vergiden feragat edeceğini, vatandaşın ödeyeceği faturanın sabit kalacağını açıkladı. Mayıstan bu yana devletin akaryakıtta feragat ettiği ÖTV tutarı 4.1 milyar TL’yi aştı. Ancak akaryakıt fiyatları artmasa da ulaşım faturası kabarmaya devam ediyor. Ulaşım fiyatları aylardır aylık enflasyondan daha hızlı yükseliyor.

Zabıta iş başında

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın önceki gün, vatandaşa, fahiş fiyat farkları ve stokçuluğu zabıtaya bildirmesi, zabıtanın da denetim görevini yerine getirmesi yönündeki çağrısı karşılık buluyor. Pek çok ilçede olduğu gibi Ümraniye’de de zabıtalar denetimlerini sıklaştırdı.

Ekipler, işletmelerdeki ürünlerin fiyat, kalite ve hijyen gibi kontrollerini yapıyor, kurallara aykırı her uygulama karşısında gerekli yaptırımları uyguluyor.