Norveç Nobel Komitesi, bu yılki Nobel Barış Ödülü'nü,  cinsel şiddetin bir savaş silahı olarak kullanılmasını durdurmaya yönelik  çabalarından ötürü Dr. Denis Mukwege ve Nadia Murad'a verdi. 

Norveç Nobel Komitesi, Nobel Barış Ödülü'nün cinsel şiddeti sona  erdirme çabaları nedeniyle Kongolu doktor Denis Mukwege ve Ezidi aktivist Nadia Murad'a  verildiğini açıkladı.

Mukwege ve Murad'ın, "Savaş ve silahlı çatışmalarda cinsel şiddetin  bir araç olarak kullanılmasının bitirilmesi için yaptıkları çalışmalar" nedeniyle  ödüle layık görüldüğü belirtildi.

Denis Mukwege

Hayatının çoğunu Kongo Demokratik Cumhuriyeti'ndeki cinsel şiddet  mağdurlarına yardım etmeye adayan jinekolog Denis Mukwege, yıllardır tecavüz  mağdurlarının tedavisi için uğraşıyor.

Mukwege ve ekibinin, cinsel saldırılara maruz kalmış binlerce kişiyi  tedavi ettiği biliniyor.

1955 doğumlu aktivist ve insan hakları savunucusu Kongolu jinekolog,  savaş ortamında tecavüze uğrayan kadınları Bukavu’da kurduğu Panzi isimli  hastanede etkili bir şekilde tedavi etmesiyle yakından tanınıyor.

Kongolu doktor, aralarında BM insan hakları ödülünün de bulunduğu çok  sayıda uluslararası ödüle sahip.

Nadia Murad

Terör örgütü DEAŞ tarafından 2011'de 21 yaşındayken kaçırılan ve 6  erkek kardeşi öldürülen Ezidi aktivist Nadia Murad, daha sonra örgütten kaçmayı  başararak Almanya'ya gitmişti.

Eylül 2016'da BM İyi Niyet Elçisi ilan edilen Murad, 2017'de Avrupa  Konseyi tarafından düzenlenen Vaclav Havel Ödülü'ne layık görülmüştü.

Kaçtığından beri insan ticaretini durdurmak için mücadele veren Murad,  BM'deki görevi sırasında ise özellikle insan ticareti mağduru mülteci kadın ve  genç kızlar konusunda farkındalık oluşturmaya yönelik faaliyetlerde bulunuyor.

Bu yıl ödül için 216’sı kişi, 115’i kurum olmak üzere toplam 331 aday  bulunuyordu.

Trump'ın adı geçti ama...

Ödül için, ABD Başkanı Donald Trump, Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ve Güney Kore Devlet Başkanı Moon Jae-in'in isimleri de Kore Yarımadası'nda yumuşayan havadan dolayı geçiyordu.

Komite geçen yıl, Nobel Barış Ödülü'nün nükleer silah kullanımının  yıkıcı sonuçlarına dikkati çektiği ve bu silahların anlaşma temelinde  yasaklanması amacıyla harcadığı çığır açan çabalar nedeniyle Nükleer Silahların  İmha Edilmesi Kampanyası'na (ICAN)  verildiğini açıklamıştı.

Nobel Barış Ödülü 

1901'den bu yana 97 kez Nobel Barış Ödülü verildi. 104 kişi ve 26  örgüte layık görülen ödüllerden 29'u iki kazanan arasında paylaştırıldı. Nobel  Barış Ödülü, tarihinde sadece iki kez 3 kişiye verildi: 1994'te Yaser Arafat,  Şimon Perez ve Yitzak Rabin, 2011'de ise Ellen Johnson Sirleaf, Leymah Gbowee ve  Tevekkül Karman Nobel Barış Ödülü'nün sahibi oldu. 

Uluslararası Kızılhaç Komitesi 1917, 1944 ve 1963'te 3 kez, Birleşmiş  Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği de 1954 ve 1981'de 2 kez Nobel Barış  Ödülü'ne layık görüldü. 

Nobel Barış Ödülü'nü kazanan 100 kişiden 16'sı kadındı: Bertha von  Suttner (1905), Jane Addams (1931), Emily Greene Balch (1946), Betty Williams ve  Mairead Corrigan (1976), Rahibe Teresa (1979), Alva Myrdal (1982), Aung San Suu  Çii (1991), Rigoberta Menchu Tum (1992), Jody Williams (1997), Şirin Ebadi  (2003), Wangari Maathai (2004), Ellen Johnson Sirleaf, Leymah Gbowee ve Tevekkül  Karman (2011) ve Malala Yusufzay (2014). 

Nobel Barış Ödülü'nün en genç sahibi, 2014'te 17 yaşındayken ödülü  alan Malala Yusufzay oldu. 1995'te Nobel Barış Ödülü'ne layık görülen 87  yaşındaki Joseph Rotblat ise Barış Ödülü'nü alan en yaşlı kişi olarak tarihe  geçti. 

Le Duc Tho ödülünü almadı 

ABD Dışişleri Bakanı Henry Kissinger ile 1973'te Nobel Barış Ödülü'ne  layık görülen Vietnamlı siyasetçi Le Duc Tho, ödülü reddetti. Vietnam Savaşı'na  son veren barış anlaşmasına yaptığı katkı nedeniyle ödüle layık görülen Le Duc  Tho, ülkesindeki durumunu öne sürerek ödülü almayacağını açıkladı. 

Alman gazeteci Carl von Ossietzky, Myanmarlı muhalif lider Aung San  Suu Çii ve Çinli insan hakları savunucusu Liu Xiaobo ise gözaltında ya da hapiste  oldukları için ödül törenine katılamamıştı.

Nobel Barış Ödülü'nü kazananlara ödüllerinin takdim edildiği törende  İsveçli sanatçı Gustav Vigeland tarafından tasarlanan madalya veriliyor.  Madalyanın bir tarafına Alfred Nobel, diğer tarafına ise kardeşlik bağını temsil  eden üç erkek figürü nakşedilmiş. Madalyada aynı zamanda "Pro pace et  fraternitate gentium" ifadesi yer alıyor. Latince ifade, "İnsanlığın barışı ve  kardeşliği için" anlamına geliyor. 

Nobel'in son isteği 

İsveçli kimya mühendisi Alfred Nobel, ölümünden bir yıl önce, 27 Kasım  1895'te üçüncü ve son vasiyetini imzalamıştı. Ölümünden sonra her yıl fizik,  kimya, tıp, edebiyat ve barış alanlarında insanlığa büyük katkıda bulunan  araştırmacılara verilecek bir ödülün kurulmasını isteyen Nobel, bunun için kendi  keşfi olan dinamit ve diğer patlayıcı maddelerden elde ettiği 33,2 milyon İsveç  kronu (yaklaşık 19 milyon lira) tutarındaki servetinin yüzde 94'ünü bağışlamıştı.  1867'de keşfettiği dinamit ve çeşitli ülkelerde kurduğu çok sayıda patlayıcı  fabrikasından büyük bir servet elde eden Nobel'in servetini insanlığın geleceği  için çalışan bilim adamlarına bağışlama fikrinin, bir Fransız gazetesinde  yanlışlıkla verilen ölüm ilanına dayandığı sanılıyor.  

İtalya'ya balistit barutu sattığı için 1891'de Fransa tarafından  "hain" ilan edilen Alfred Nobel'in ağabeyi ve iş ortağı Ludvig, 1888'de Cannes'da  yaşamını yitirmişti. Ölenin Ludvig değil, Alfred Nobel olduğuna dair yanlış  istihbarat alan bir Fransız gazetesi, "Ölüm tüccarı öldü" başlıklı bir ilan  yayımlamıştı. İlanda "Daha önce hiç olmadığı kadar hızlı bir biçimde ve daha  fazla sayıda insanın ölümünü sağlayacak yöntemler bularak zengin olan Dr. Alfred  Nobel, dün öldü." ifadeleri kullanılmıştı. Ölenin Alfred değil, kardeşi Ludvig  Nobel olduğunun anlaşılması üzerine gazete, bir düzeltme yayımlamıştı. Hayatı  boyuncu evlenmeyen ve çocuğu olmayan Alfred Nobel'in, ilanı okuyunca çok üzüldüğü  ve gelecek nesillerin kendisini nasıl hatırlayacağı konusunda endişeye kapıldığı  ileri sürülüyor. 

Nobel'in atadığı Ragnar Sohlman and Rudolf Lilljequist, bilim adamının  servetiyle ilgilenmek ve ödülleri dağıtmak için 1900'da Nobel Vakfını kurdu.  Nobel Vakfı, ödül verileceklerin seçiminde herhangi bir rol oynamıyor. Daha çok  bir yatırım şirketi gibi faaliyette bulunan Vakıf, ödüller için finansal temel  oluşturmak üzere Nobel'in servetiyle yatırımda bulunuyor. Vakıf, İsveç'te tüm  vergilerden, ABD'de de yatırım vergilerinden muaf tutuluyor. Vakfın, beş kişiden  oluşan yönetim kurulunun başkanını İsveç Kralı atıyor. 

Bilim dünyasının en prestijli ödülü için adaylar, İsveç Kraliyet Bilim  Akademisi Nobel Komitesi ve Norveç Nobel Komitesinin her bir alan için seçilen  üyeleri tarafından belirleniyor. Akademi üyelerinin yaptığı oylamada oyların  çoğunu alan aday ödülün sahibi oluyor. 

İlk Nobel ödülleri, beş alanda 1901'de dağıtılmıştı. Nobel'in ilk  sahipleri X ışınlarını keşfeden Wilhelm Röntgen, kimyasal termodinamiklerin  anlaşılmasını sağlayan Jacobus van't Hoff, Fransız şair Sully Prudhomme ve  difteri tedavisinde kullanılan bir antidoksin geliştiren Alman mikrobiyolog Emil  von Behring olmuştu. Kızılhaç Hareketini kuran İsviçreli Henri Dunant ile Barış  Ligini kuran Fransız Frederic Passy, Nobel Barış Ödülü'nün ilk sahipleri olarak  tarihe geçmişti. 

İsveç Merkez Bankası da 1968'de Nobel'in anısına Ekonomik Bilimler  Ödülünü kurmuş, böylece her yıl 6 farklı alanda Nobel Ödülü verilmeye  başlanmıştı.