ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’la yapılan nükleer anlaşmadan çekildiğini açıklamasının ardından bu ülkeye yönelik ABD yaptırımları, 5 Kasım’da yeniden başlıyor. ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, İran’dan petrol alımı yapan 8 ülkeye geçici olarak bir muafiyet tanınacağını bildirirken, Enerji Bakanı Dönmez, Türkiye’nin muafiyet gösterilecek ülkeler arasında yer aldığını bildirdi. 

‘Karar, Erdoğan-Trump görüşmesinde alındı’

Pompeo, dün yaptığı açıklamada, İran’a yaptırımların 5 Kasım’da yeniden başlayacağını hatırlatırken, buradan petrol ithal eden 8 ülkenin ise, geçici bir süre için ambargodan muaf olacağını bildirdi. Bu ülkelerin adını tek tek açıklamayan Pompeo, ABD’nin petrol fiyatlarının istikrarlı seyrini hedeflediğini, bununla birlikte yaptırım istisnalarının, İran’dan petrol ithalat edenlere ithalatı azaltmaları için birkaç hafta daha sağlayacağını kaydetti. Söz konusu 8 ülkenin hangileri olduğunu belirtmeyen Pompeo’nun, bunu, pazartesi günü açıklaması bekleniyor. ABD Dışişleri Bakanı, Avrupa Birliği’ne herhangi bir istisna tanınmayacağını da vurguladı. 

Bakan açıkladı

Bloomberg’ün, ismi açıklanmayan kaynaklara dayandırdığı haberine göre, bu 8 ülke içinde Japonya, Çin, Hindistan ve Güney Kore bulunuyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez de, ABD’nin İran yaptırımlarından muaf tutacağı ülkelerden birinin de Türkiye olduğunu bildirdi. Dönmez, “Şu anda bize gelen bilgiler Türkiye’nin muafiyet içerisinde olduğu şeklinde ama detayları henüz ulaşmadı” ifadesini kullandı. 

TBMM’de gazetecilerin sorularını yanıtlayan Dönmez, Mike Pompeo’nun İran’a yaptırımlara ilişkin açıklamasına değinerek, “Sayın Bakanın, Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 8 ülkeye dönük yaptırımların kaldırılmasına veya sınırlandırılmasına yönelik bir açıklaması olmuş. Öncelikle bu pozitif açıklamadan dolayı aslında memnuniyetimi ifade etmek istiyorum” dedi. Dönmez, öteden beri ABD’nin bu yaptırımlarının, Türkiye gibi komşu ülkelerde barış, huzur ve ekonomiyi olumsuz etkileyebileceğini ifade ettiklerini belirterek, şöyle devam etti:

“Hem Dışişleri, hem Enerji Bakanlığımızın hem de ilgili tarafların ABD’de yetkililerle yaptığı müzakerelerde, bu konunun altını özellikle çizmiştik. Türkiye’nin arz güvenliği açısından komşu ülkeleriyle petrol ve doğal gaz ticaretinin önemini vurgulamıştık. Gelinen bu noktada anlaşılan o ki bizim öteden beri ifade ettiğimiz tezlerimizin de karşı tarafta belli bir noktada kabul edildiği anlaşılıyor. Varılan bu noktanın bölgenin barış, huzur ve istikrarına olumlu katkı sağlayacağını düşünüyorum. Şu anda bize gelen bilgiler Türkiye’nin de (muafiyet alan ülkeler) içerisinde olduğu şeklinde ama detayları bize henüz ulaşmadı. Detaylar geldikten sonra ilave açıklama ve yorumlarda bulunabiliriz. Bu karar memnuniyet verici.”

Bakanlara yaptırım karşılıklı kaldırıldı

Fiyat kaygıları

Öte yandan Bloomberg’ün konuştuğu ABD’li bir yetkili, muafiyet hamlesinin, yaptırımların devreye girmesiyle petrol fiyatlarının sert yükselişini önlemek olduğunu belirtti. Pompeo, daha önce yaptığı açıklamada, beklentilerinin İran’dan petrol alımının her ülke için sıfıra düşürülmesi olduğunu, aksi halde bu ülkelere yaptırım uygulanacağını, ancak İran’dan petrol alımının enerji sektörleri için kritik olduğunu kaydeden ülkelerle istisna sağlanması konusunda görüşmelerin yapıldığını belirtmişti.

ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Heather Nauert de, ABD’nin amacının İran’ın petrol ihracatını tamamen kesmek olduğunu ancak bazı ülkelere, yaptırımlar dahilinde, İran’dan petrol satın alma izni verilebileceğini doğrulamıştı. Nauert, “ABD, bazı ülkelere İran’dan petrol hakkı tanımayı ciddi bir şekilde değerlendiriyor. Her ülke için ayrı değerlendirmeler yapıyoruz” demişti.

İran: İhtiyacı gösteriyor

Bazı ülkelerin yaptırımlardan muaf tutulacağına dair haberler sonrasında İran’dan da konuyla ilgili açıklama geldi. İranlı yetkililer, yaptırım muafiyeti kararlarının İran petrolüne olan ihityacı ortaya koyduğunu ve pazardan çekilemeyeceğini gösterdiğini ifade etti. İran Petrol Bakan Yardımcısı Ali Kardor, muafiyet kararlarının kalıcı mı yoksa geçici mi olduğunu bilmediğini belirtti.

Bloomberg’ün haberine göre ABD yönetiminin istisna tanınacak ülkeler ile oldukça hassas dengede bir anlaşma yapması gerekiyor. Bu anlaşma ile hem petrol piyasasına yeterli arz sağlanmalı ve artan enerji fiyatlarından kaynaklanabilecek siyasi hasardan kaçınılmalı, aynı zamanda İran hükümetinin ABD yaptırımlarını etkisiz kılmaya yetecek denli gelir elde etmesi önlenmeli.